कामगार आयुक्त

कायदे/नियम

ठळक वैशिष्टे

पार्श्वभूमी

भारतामध्ये इमारत आणि इतर बांधकाम करणारे कामगार आहेत.हे असुरक्षित आणि असंघटीत आहे.त्यांचे काम हे तात्पुरते तसेच अल्पकालीन असते.तसेच कामगार आणि मालक यांचे संबंध सुद्दा तात्पुरते असतात.त्यांचे कामाचे तास अनिश्चित आहेत. त्यांच्याकडून जास्त वेळेपर्यंत काम करून घेतले जाते. ते जेथे काम करतात तेथे त्यांना सुविधा नाहीत. तसेच कल्याणकारी सुविधा पण नाहीत. त्यामुळे कामगारच्या सुरक्षा, स्वास्थ्य आणि कल्याणासाठी भारत सरकाने विचार केला कि, एक व्यापक केंद्र विधी विधान करण्याची गरज आहे. त्यामुळे कामगारच्या सुरक्षा, स्वास्थ्य आणि कल्याणासाठी भारत सरकाने विचार केला कि, एक व्यापक केंद्र विधी विधान करण्याची गरज आहे आणि तो कायदा ०१/०३/१९९६ पासून लागू करण्यात आला.

हा कायदा सर्व आस्थापनासाठी लागू आहे, जे कि, ते आस्थापन कमीतकमी १२ महिन्यांपर्यंत चालू असावे.आणि त्या आस्थापनमध्ये कमीतकमी १० व त्यापेक्षा जास्त कामगार असणे गरजेचे आहे.

काही महत्वाच्या व्याख्या

इमारत कामगार

म्हणजे जे कामगार कोणतेही काम हे कुशल, अर्ध-कुशल, शाररिक श्रमाने, पर्यवेकक्षक, टेक्नीकल, व कारकुनाचे काम तसेच दुसरीकडे भाड्याने काम करणे व त्याबदल्यात मोबदला मिळवणे असे असा होय.

व्यवस्थापकीय किंवा प्रशासकीय अधिकारी

लाभार्थी

भाग १२ मध्ये नोंदणीकृत इमारत कामगार

इमारत व इतर बांधकाम कामगार

ची व्याख्या (कलम २(d)) मध्ये दिलेली आहे. बांधकाम, फेरफार, दुरुस्ती, देखभाल, किंवा पाडून टाकणे इत्यादी इमारत, रस्ते, मार्ग, रेल्वे, ट्रामवेज, एअर फिल्ड्स, पाठबंधारे, जलनिस्सारण, बंधारा व नेव्हिगेशन काम, पूर नियत्रणाचे काम (वादळामुळे जलनिस्सारणाच्या कामासहित) तेल व वायूची जोडणी टाकणे, विद्यूत लाईन्स, वायरलेस, रेडिओ, टेलीव्हिजन, टेलीफोन, टेलिग्राफ, आणि समुद्रपार दळणवळण, धरणे, कालवे, जलाशये, जलप्रवाह, बोगदे, पूल, सेतू, सेतूप्रणाल, पाईपलाईन, टॉवर्स, कुलीग टॉवरर्स पारेषण टॉवर्स आणि या प्रकारचे इतर कामे समुचित शासन अधिसूचनेद्वारे लागू करू शकते परंतु कारखाने अधिनियम, १९४८ किंवा खाण अधिनियम, १९५२ च्या तरतुदी ज्या आस्थापनेस लागू होतात त्यांना इमारत व इतर बांधकाम कामगार अधिनियमाच्या तरतुदी लागू नाहीत

ठेकेदार

जो हे नियम लागू असलेली कोणतीही कामे किंवा बांधकामे हाती घेतो असा ठेकेदार.सेवा कराराखाली कोणतेही काम किंवा सेवा पार पाडण्यासाठी कोणत्याही कारागीरास, व्यापा-यास किंवा इतर व्यक्तीवर परिणाम करतील असा या नियमाच्या आवश्यक बाबींचे अनुपालन करणे हे त्या ठेकेदाराचे कर्तव्य असेल आणि प्रयोजनार्थ, या नियमातील कामगारांच्या संबंधातील कोणत्याही निर्देशात अशा कामगाराच्या, व्यापाराच्या किंवा इतर व्यक्तीच्या निर्देशाचा समावेश होईल आणि तो ठेकदार त्याचा नियोक्ता असल्याचे समजण्यात येईल.

मालक

ची व्याख्या कलम २(ई) मध्ये इस्टाब्लीशमेंट संबंधात नमूद केलेली आहे.त्यात खालीलप्रमाणे अंतर्भाव होतो.

  • इमारत व इतर बांधकाम काम स्थानिक संस्थातर्फे किंवा इतर आस्थापनेमार्फत करण्यात येत असल्यास व त्यात अधिकारी नेमून दिलेला नसल्यास अशा बाबतीत विभागाचा प्रमुख.
  • जेथे इमारत व इतर बांधकामाचे काम स्थानिक प्राधिकरणामार्फत किंवा इतर आस्थापनामार्फत, थेट कंत्राटदारा शिवाय करण्यात येत अशा बाबतीत त्या प्राधिकरणाचा किंवा आस्थापनेचा मुख्य कार्यकारी अधिकारी
  • इमारत व इतर बांधकाम कामगार कंत्राटदारामार्फत करण्यात येत अशा बाबतीत कंत्राटदार.

आस्थापना

म्हणजे कलम २(जे ) कोणतेही आस्थापना जी शासनाच्या नियंत्रणात आहे. कोणत्याही निगमच्या नियंत्रणाखाली आहे किंवा व्यवसाय सस्थेच्या नियंत्रनाखाली आहे. आणि वैयक्तिक किंवा असोशिएशन किंवा वैयक्तिक संस्थांच्या अंतर्गत जे बांधकाम कामगार नियुक्त करतात आणि ज्यात कंत्राटदारांचा समावेश होतो परंतु व्येक्तीगतरित्या जे असे कामगार त्यांचे स्वताचे घर बांधण्याकरिता रुपये १० लाख पर्यत पेक्षा जास्त नसेल ते त्यांना आस्थापनेची व्याख्या लागू होणार नाही.

दंड

ज्याने कोणी पण कलम ४० नुसार या अधिनियमातील तरतुदीचा भंग केल्यास तीन महिन्यापर्यंत कैद किंवा रु २०००/- पर्यंत दंड किवा दोन्हीहि, तसेच तरतुदीचे पालन करेपर्यंत प्रत्येक दिवसाला रु १००/- इतका दंड.

जो व्येक्ती कलम ४७ चे उपकलम (१) च्या नुसार दोषी असेल.आणि नियमाचे पुन्हा अनुपालन करत नसेल त्यास सहा महिन्यापर्यत कैद किंवा रु ५००/- पेक्षा जास्त पण रु २००० पेक्षा कमी दंड.किंवा दोन्हीही.

Go to Navigation